Onderwerpen voor je Profielwerkstuk

De bodem in Gelderland levert heel veel actuele probleemstellingen waar je een geslaagd profielwerkstuk over kunt schrijven.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Ontgraven van vervuilde bodem
(bron: Provincie Gelderland)

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Wat valt er te doen aan bodemvervuiling?

Deze site geeft je aanknopingspunten voor een profielwerkstuk over:

Bodemkwaliteit

Verdroogt de Veluwse Stuwwal?

Gebruik lokale voorbeelden als context voor een profielwerkstuk over:

Drinkwater

Hoeveel ruimte geven we de Rijn?

Hier vind je tips en meer informatie voor een profielwerkstuk over:

Rivieren

Of zoek op de kaart naar een onderwerp
over de bodem bij jou in de buurt

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Home]

Geef je mening

Deze website is nog in ontwikkeling. Om hem zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij je behoeften, horen we heel graag of je er gebruik van maakt en wat je ervan vindt.

Mail naar:
fvisser@science.uva.nl

Hier kun je ook terecht met verdere vragen over dit project en het ‘bodem in het onderwijs’ lesmateriaal, of als je ondersteuning nodig hebt bij de uitvoering van de experimenten.

Universiteit van Amsterdam

Nieuwe Achtergracht 166
1018 WV Amsterdam
Tel: 020 5257451
Fax: 020 5257431
E-mail: aardwetenschappen@science.uva.nl

www.science.uva.nl/aardwetenschappen

AMSTEL-Instituut

Kruislaan 404
1098 SM Amsterdam
Tel: 020 5255886
Fax: 020 5255866

www.science.uva.nl/amstel/

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Geef je mening]

Interactieve kaart van Gelderland

Kies een locatie op de kaart voor praktijkvoorbeelden van de bodemthema's
en ideeën voor de uitwerking tot profielwerkstuk:

[HTML or Javascript code]

(copyright: Provincie Gelderland)

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Locaties]

Arnhem

Vervuiling van vroeger verplaatst zich

Nadat Neproma, een poetsdoekenwasserij, in de jaren tachtig vertrok, liet zij het bedrijfsterrein in Arnhem zwaar vervuild achter. De oplosmiddelen per en tri zijn in de bodem terecht gekomen. De dampen van deze stoffen drongen door tot in de woningen van huizen in de omgeving. In de paniek rond de gevaren van de vervuiling kregen buurtbewoners tijdens Kerstmis 1992 de opdracht om ramen open te houden zodat de huizen voortdurend gelucht konden worden. De stoffen kwamen ook via de bodem in het grondwater terecht en verspreidden zich op deze manier tot ver in de omstreken.

Verontreinigingen die in de bodem terecht komen gedragen zich niet op dezelfde manier in elk bodem type. Wat zou er in jouw achtertuin gebeuren? Onderzoek de overeenkomsten en verschillen tussen bodems. Gebruik bijvoorbeeld de lesmodule die is ontwikkeld ontwikkeld door de opleiding Aardwetenschappen van de UvA:

'hoe schoon is jouw achtertuin?'

Meer informatie over het thema 'bodemkwaliteit'

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Arnhem]

Epe

Pompstation Epe (bron: www.vewin.nl)

Infiltratieplassen voorkomen verdroging

In de buurt van Epe voeren verschillende beken kwelwater uit het Veluwemassief af richting de IJssel. In deze stromen zijn bekkens gegraven, waarin het water langere tijd stil staat en in de bodem kan infiltreren. De waterplassen hebben twee voordelen. Aan de ene kant bieden ze een leefplaats voor veel waterdieren en bedreigde vegetatie typen, daarnaast zal een deel van het stilstaande water infiltreren in de bodem en de grondwatervoorraad in dit gebied aanvullen. Op deze manier kan 30% van de grondwateronttrekking, onder andere voor drinkwatergebruik, gecompenseerd worden.

Meet eens hoe snel het beekwater naar het grondwater infiltreert. Gebruik hiervoor de lesmodule 'Plassen' die is ontwikkeld door de opleiding Aardwetenschappen van de UvA:

'Plassen'

Meer informatie over drinkwaterkwaliteit en -kwantiteit vind je via de volgende links:

• Vereniging van Waterbedrijven in Nederland

http://www.vewin.nl

• Waterleiding in Gelderland

http://www.vitens.nl

Meer informatie over het thema 'drinkwater'

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Epe]

Gaanderen

Vervuild bodemmateriaal (bron: Provincie Gelderland)

Meer informatie over het thema 'bodemkwaliteit'

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Gaanderen]

Heesselt

Heesseltsche uiterwaarden (bron: www.heesselt.info)

Meer ruimte voor Rijnwater bij Heesselt

De Heesseltsche Uiterwaarden in de gemeente Neerijnen worden in 2005 heringericht om de afvoer van de Rijn te beïnvloeden. Het resultaat van dit werk moet een waterstandverlaging van minimaal 5,5 cm zijn. Na de herinrichting worden de Heesseltsche Uiterwaarden een natuur- en recreatiegebied.
De bewoners van het uiterwaarden gebied worden nauw betrokken bij de inrichting. Aan hen werd onder andere gevraagd hoe zij het uiterwaardenlandschap en de natuur waarderen. De resultaten van het onderzoek worden gebruikt bij het uitwerken van het inrichtingsplan.

Bestudeer zelf de effecten van het openstellen van de uiterwaarden en onderzoek de mening van verschillende gebruikers hierover. Gebruik hiervoor de lesmodule ‘Natuurontwikkeling in de uiterwaarden’ die is ontwikkeld door de opleiding Aardwetenschappen van de UvA:

Naar lesmodule 'Natuurontwikkeling in de uiterwaarden'

(Deze module staat niet op de 'Bodem in het Onderwijs'-cd-rom. Het materiaal kan evt. apart aangevraagd worden bij de opleiding Aardwetenschappen - Fysische Geografie van de UvA)

Informatie over dit onderwerp kun je ook vinden op de volgende websites:

• Website Heesseltsche Uiterwaarden

• Meer over Ruimte voor de rivier

Meer informatie over het thema 'bodemkwaliteit'

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Heesselt]

Nijmegen-Lent

Hoogwater in 1993 bij Nijmegen-Lent veroorzaakte veel overlast (bron: www.dijkteruglegginglent.nl)

Hoe breek je de flessenhals?

De bocht in de Waal bij Nijmegen-Lent is een van de smalste bochten in het Nederlandse rivierenstelsel. Wanneer de waterafvoer van de rivier toe blijft nemen kan dit in de toekomst grote problemen opleveren. De doorvoer van water wordt belemmerd in de smalle doorgang. Bij hoge waterstanden betekent dit dat de rivier extra hoog wordt opgestuwd. Dit zou kunnen leiden tot dijkdoorbraak en dus overstromingen. En bedenk, hoe hoger we de dijken daar maken, hoe groter de consequenties als dit werkelijk gebeurt…
Er zijn verschillende oplossingen aangedragen voor het probleem. Lees hier meer over op:

http://www.dijkteruglegginglent.nl/oplossingen.html

Experimenteer voor je profielwerkstuk zelf eens met moedwillige dijkdoorbraken. Gebruik bijvoorbeeld de lesmodule die is ontwikkeld door de opleiding Aardwetenschappen van de UvA:

'Natuurontwikkeling in de uiterwaarden'

Meer informatie over het thema 'rivieren'

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Nijmegen-Lent]

Oosterbeek

Spoorbrug Rosandepolder (bron: www.rosandepolder.nl)

Maakt Rosandepolder ruimte voor de Rijn?

Niet overal is er genoeg ruimte voor de rivier. Vaak moet land dat al in gebruik is vrijgegeven worden. Niet iedereen is hier blij mee. Het uitvoeren van het project ‘Ruimte voor de rivieren’ vereist dus veel overleg tussen de verschillende partijen met hun eigen wensen, om uiteindelijk tot de beste oplossing te komen.
In de buurt van Oosterbeek ligt de Rosandepolder. Dit gebied is aangewezen als uitwijkgebied voor de Waal. Op dit moment is de Rosandepolder een mooi natuurgebied, waar veel omwonenden van genieten. De plannen om het gebied uit te graven vallen daarom niet in goede aarde.

Gebruik de lesmodule 'Natuurontwikkeling in de uiterwaarden' om de effecten van moedwillige overstromingen te bestuderen:

'Natuurontwikkeling in de uiterwaarden'

Meer informatie over het project vind je op:

• de Rosandepolder

http://www.rosandepolder.nl/plannen.htm

• Beheer zelf het water in de rivier

http://www.ruimtevoorderivier.nl/

• Waterland

http://www.waterland.net/

Meer informatie over het thema 'rivieren'

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Oosterbeek]

Schalterberg

Meer informatie over het thema 'bodemkwaliteit'

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Schalterberg]

Varsseveld

Speciale voorzieningen voor het werken
met door asbest vervuilde bodem
(bron: Provincie Gelderland)

Wat doe je met bodemvervuiling in Varsseveld?

Voor de sanering van een bedrijfsterrein in Varsseveld wordt de bodem afgegraven en in vrachtwagens naar Utrecht vervoerd. Hier worden de meeste verontreinigingen verwijderd door de bodem te verhitten en te wassen, waarna het weer teruggebracht wordt naar Varsseveld. Dit is duidelijk een kostbare en omslachtige saneringsmethode.
Voor bepaalde vormen van verontreiniging zijn er alternatieve methodes, waarbij de bodem niet verplaatst hoeft te worden. Olie kan bijvoorbeeld door middel van bacteriën uit de bodem gehaald worden. Zulke methodes waarbij miro-organismen ingeschakeld worden als schoonmakers, noem je biologische bodemsanering.

Onderzoek in welke gevallen je biologische bodemsanering toe kunt passen en gebruik de lesmodule ‘De bodem als afvalverwerker’ om uit te zoeken onder welke omstandigheden de afbraak van verontreinigingen het snelst verloopt:

'De bodem als afval verwerker'

Meer over het thema 'bodemkwaliteit'

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Varsseveld]

Varsseveld

Speciale voorzieningen voor het werken
met door asbest vervuilde bodem
(bron: Provincie Gelderland)

Astronauten graven naar asbest

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Varsseveld bk]

Veluwe

Beekherstel (bron: www.veluwe.nl)

Heeft klimaatsverandering voordelen?

Regenwater dat op de Veluwse stuwwal valt, zakt snel weg in het zand en vormt een grote ondergrondse zoetwatervoorraad. Kleilagen in de ondergrond en de bolle vorm van de zandruggen zorgen ervoor dat het grondwater aan de randen van de Veluwe dicht bij de oppervlakte komt. Hier ontspringt het water in bronnen en kwelgebieden die de Veluwse beken van water voorzien. Door onttrekking van grondwater uit de stuwwal neemt de watertoevoer van deze beken af. Dit heeft grote gevolgen voor de Veluwse natuur. Zou een toename in neerslag als gevolg van klimaatsverandering, de onttrekking van grondwater voor onze drinkwatervoorziening kunnen compenseren?
Onderzoek eens welk deel van de neerslag in de stuwwal infiltreert Gebruik bijvoorbeeld de lesmodule die is ontwikkeld door de opleiding Aardwetenschappen van de UvA::

'Plassen'

Meer informatie over sprengen en beken kun je vinden op de volgende links:

• Veluwe parkeert water in de bovenlopen van beken

http://www.nederlandleeftmetwater.nl/

• Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken

http://home.wanadoo.nl/sprengenbeken/

• Waterschap Veluwe

http://www.veluwe.nl/

Meer informatie over drinkwater

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Veluwe]

Zutphen

Voor deze loctatie bestaat informatie over de volgende onderwerpen:

Bodemkwaliteit

Drinkwater

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Zutphen]

Zutphen (bodemkwaliteit)

Bord bij bodemsaneringsproject Zwartinkhorst
(bron: Provincie Gelderland)

Sanering van stortplaats Zwartinkhorst

In het verleden deden heel we makkelijk als we van onze rotzooi af wilden komen. De meeste gemeenten hadden een locatie aangegeven waar afval gestort kon worden, zo ook in Zutphen: Zwartinkhorst. Deze voormalige stortplaats wordt momenteel gesaneerd.

• Uitgave Provincie Gelderland over bodemsanering 'Zwartinkhorst'

Meer informatie

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Bodemkwaliteit]

Meer informatie bodemkwaliteit Zutphen

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Bodemkwaliteit meer info]

Zutphen (drinkwater)

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Drinkwater]

Meer locaties...

In de komde tijd zullen er regelmatig nieuwe voorbeelden van locaties in Gelderland aan deze site worden toegevoegd. Nog geen onderwerpen bij jou in de buurt gevonden? Waarschijnlijk heb je binnenkort meer succes. Kom snel nog eens terug!

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Meer locaties...]

Thema's

De bodem is een veelzijdig onderwerp. Deze site behandelt drie thema's die met de bodem te maken hebben. Kies een thema voor achtergrondinformatie en tips om er een interessant profielwerkstuk over te schrijven:

Bodemkwaliteit

Over bodemvervuiling en bodemsanering

Drinkwater

Over bronnen en bedreigingen

Rivieren

Over toenemende water afvoer

Tijdelijke opslag van vervuild bodemmateriaal (bron: Provincie Gelderland)

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Thema's]

Bodemkwaliteit

Bodemsanering

23-09-1992 De Gelderlander

De afdeling Bodemsanering van de gemeente Arnhem slaat alarm: de vervuiling van het Neproma terrein behoort tot 'de ernstigste van Nederland'. De concentratie per in het grondwater is 280 keer hoger dan normaal. De provincie wil niet tot december wachten en stelt voor de lucht uit de kruipruimten onder de huizen af te zuigen.

Nalatigheid in het verleden is vaak de oorzaak van bodemverontreiniging die nu gevaar oplevert voor de volksgezondheid. Het schoonmaken van de bodem noem je bodemsanering. Dit is op het moment een van de duurste onderdelen van het Nederlandse milieubeleid. Het zal zeker nog tot 2023 duren voordat het grootste deel van meer dan 175.000 vervuilde locaties is gesaneerd.

Diffuse bodemverontreiniging

Bodemsanering gebeurt lokaal op plaatsen waar vroeger vuilstortplaatsen, chemische industrieën of benzinepompen waren. Over veel grotere oppervlakten komt in Nederland bodemverontreiniging voor door van uitstoot van stoffen in de landbouw en industrie. Dit noem je diffuse bodemverontreiniging. Ook dit soort verontreiniging kan gevaar opleveren voor de volksgezondheid, bijvoorbeeld doordat stoffen uitspoelen naar het drinkwater, maar zij is vooral schadelijk voor de ecosystemen in verontreinigde gebieden.

Meer informatie

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Bodemkwaliteit]

Bodemkwaliteit in Gelderland

Zowel locale als diffuse bodemverontreiniging komen voor in de provincie Gelderland. Een belangrijke vorm van diffuse bodemverontreiniging in Gelderland is verzuring. Verzuring van de bodem is het gevolg van stikstof die vanuit de lucht op de grond terecht komt. De verzurende stoffen in de lucht zijn aan de ene kant afkomstig van industrieën in het buitenland. Meer dan de helft komt echter uit ons eigen land, waar intensieve veehouderij de belangrijkste/een zeer belangrijke bron is. Veel van de intensieve veehouderij is gevestigd op de zandgronden in Gelderland. Juist deze zandige bodems zijn erg gevoelig voor verzuring omdat zij het zuur niet kunnen bufferen, zoals klei dat wel kan. Daarnaast komen op de zandgronden veel natuurgebieden voor die slecht overleven op verzuurde bodems.

Verbetering van de bodemkwaliteit

Er wordt veel onderzoek gedaan aan het verbeteren en beschermen van de bodemkwaliteit. In veel gevallen kunnen daarmee oplossingen gevonden worden voor milieu problemen. In een recent onderzoek naar verzuring kwamen onderzoekers bijvoorbeeld tot de volgende conclusie: 'Een doelgerichte reductie van de intensieve veehouderij op specifieke plaatsen zou een bijdrage leveren aan de bescherming van de Nederlandse natuur in zandgebieden' (RIVM, Milieu Balans 2001). Dit soort resultaten zijn belangrijk om de bodem in ons land leefbaar te houden. Wie weet kun jij met een profielwerkstuk over bodemkwaliteit in Gelderland ook een steentje bijdragen.

Bodemkwaliteit in Nederland: het huidige beeld en de toekomstige bedreigingen (Bron: RIVM, Milieubalans 2001).

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Meer informatie]

Vragen en probleemstellingen

De problemen met de kwaliteit van de bodem in ons land roepen veel vragen op:

• Wat zijn de gevolgen van bodemverontreiniging (voor mensen, voor de natuur)?
• Wat is het effect van bodemverontreiniging op het grondwater?
• Welke gebieden in Gelderland en de rest van Nederland zijn het gevoeligst voor verzuring?
• Waarom komt intensieve veeteelt vaak juist voor op zandgronden?
• Is verzuring van de bodem een onomkeerbaar proces?

Aan de hand van dit soort prikkelende vragen is het niet moeilijk om een interessante probleemstelling te bedenken, die als uitgangspunt voor je werkstuk kan dienen. Hier volgen een aantal voorbeelden:

• Is de bodem in je achtertuin vervuild of verzuurd?
• wat is de bron/zijn de bronnen van verzuring in je omgeving?
• Wat is het beleid van je gemeente wanneer de bodem van je achtertuin vervuild blijkt te zijn?
• Onder welke omstandigheden, zoals zuurgraad en vochtgehalte, breken micro-organismen bodemverontreinigingen het snelst af?

Ga verder naar tips voor de uitwerking van je profielwerkstuk:

Onderzoeksactiviteiten

Presentatie tips

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Probleemstellingen]

Voorbeelden van onderzoeksprojecten

Op de 'bodem in het onderwijs'-cd-rom van de UvA-opleiding Aardwetenschappen, zijn een aantal bodemgerelateerde onderwerpen uitgewerkt tot lesmodules. De onderwerpen sluiten direct aan bij de Gelderse thema's die op deze site behandeld worden. De lesmodules kun je prima gebruiken als uitgangspunt voor een praktisch onderdeel van profielwerkstuk. Hieronder vind je voorbeelden:

Hoe schoon is jouw achtertuin

Bodemdeeltjes binden stoffen aan zich en dus ook verontreinigingen. Of een stof wel of niet, veel of weinig in een bodem gebonden blijft, hangt af van de stof en het soort bodem waarin hij terecht gekomen is.
Gebruik de lesmodule 'Hoe schoon is jouw achtertuin' om vast te stellen hoezeer stoffen worden vastgehouden in verschillende bodems; bijvoorbeeld in de bodem uit je eigen achtertuin:

hoe schoon is jouw achtertuin.zip

Bodem als buffer

Bodems hebben de eigenschap dat zij zuur kunnen bufferen. Zo ook het zuur uit de neerslag in gebieden met intensieve veehouderij. Vooral natuurgebieden op zandgronden zijn gevoelig voor de zure neerslag. Een belangrijke reden hiervoor is de geringe zuurbuffercapaciteit van de bodems in deze gebieden.
Doormiddel van een simpele proef kun je de buffercapaciteit van verschillende bodems vergelijken:

de bodem als buffer.zip

Spanning in het water

Of bodemverontreinigingen doorspoelen naar het grondwater hangt onder andere af van de snelheid waarmee water door de bodem beweegt. Dit is afhankelijk van de grootte en vorm van de korrels en de holten ertussen en die verschillen per bodem.
Met behulp van lesmodule 'Spanning in het water' kun je vergelijken hoe verschillende bodems weerstand bieden tegen de stroming van water en berekenen hoe lang verontreinigen er over doen om het drinkwater te bereiken:

spanning in het water.zip

Bodem als afval verwerker

Micro-organismen kunnen helpen bij het saneren van bodems. Zij zijn namelijk instaat om bepaalde verontreinigingen af te breken. De afbraak van stoffen verloopt het snelst als de werkomstandigheden optimaal zijn.
In de lesmodule 'Bodem als afvalverwerker' onderzoek je hoe snel verontreinigingen worden opgeruimd door micro organismen en wat daarvoor de beste omstandigheden zijn.

de bodem als afvalverwerker.zip

Plassen

Niet al het water dat op de bodem terecht komt infiltreert naar het grondwater. Een deel van het water blijft achter op de bodem als plassen en zal oppervlakkig afstromen naar een sloot of rivier. Hoe snel water infiltreert en hoeveel er weg spoelt hangt af van de structuur en textuur van de grond. Meet met behulp van de lesmodule 'Plassen' de infiltratie capaciteit van een zandbodem en schat hoeveel zuur uit de atmosfeer het grondwater zal bereiken.

plassen.zip

Andere voorbeelden van onderzoeksactiviteiten

• Doe een zaai-experiment op zure en 'ontzuurde' bodem.
• Bestudeer de gezondheid van bomen in gebieden waar veel intensieve veehouderij is.
• Bezoek een bodemsaneringbedrijf en zie hoe bodems schoongemaakt kunnen worden.
• Vraag bij de gemeente waar in jouw omgeving vervuiling aanwezig is en wat eraan gedaan wordt.
• Experimenteer met biologische bodemsanering.
• Bepaal de verandering in watersamenstelling na filtratie door vervuilde grond.

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Projecten]

Presentatie tips

Hier volgen een aantal tips om je profielwerkstuk over de Gelderse bodem op een professionele manier te presenteren:

• Schrijf een advies aan de overheid over de kwaliteit van de grond in jouw achtertuin. Is bodemsanering nodig? Voor welke doeleinden kan de grond in jouw achtertuin gebruikt worden (landbouw/sportveld/etc.)?
• Schrijf een voorstel voor onderzoek naar de mogelijkheden van biologische bodemsanering in je eigen gemeente. Goed voor je portemonnee: misschien nemen ze je aan.
• Organiseer een excursie naar een bodemsaneringsproject of bedrijf.
• Presenteer een overzicht van de plekken met vervuilde bodems in jouw gemeente met mogelijke oplossingen.

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Presentatie tips]

Documentatie

Onderwerpen

Bodem (algemeen)

• Inleiding bodemkunde

http://www.dow.wau.nl/inleidingbodem/

De optie 'leertekst' van deze internetsite geeft een duidelijke, gestructureerde inleiding op het onderwerp en legt de begrippen op een begrijpelijke manier uit. Deze site wordt gebruikt voor het eerstejaars vak Inleiding Bodem dat wordt gegeven aan de Wageningen Universiteit.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Deze tekst heb je echt nodig
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• De bodem van Nederland, J.C.F.M Haans

Voor alles wat je over de Nederlandse bodem wilde weten

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Naslagwerk
Interessante dingen uit te halen
Goed leesbaar
In elke behoorlijke gemeentebibliotheek

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Bodemonderzoek

http://www.pienternet.be/lessen/pime/bodem/bodem.html

Een uitgebreide cursus bodemkunde en bodemecologie met determinatietabellen van bodemorganismen.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Handig
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Bodeminfo

http://www.bodembreed.nl/

Hier vind je informatie over de bodem in de meest brede zin van het woord. Onder de rubrieken 'bodemkennis' en 'technieken' vind je veel bruikbare informatie.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Belangrijk
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Milieu Centraal

http://www.milieucentraal.nl/data/overlast/domein_overlast_set.html

Site met practische milieu-informatie voor consumenten. Behandelt het ondwerwerp bodemverontreiniging (bodemonderzoek, sannering etc.)

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Belangrijk
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

Verzuring

• MILIEULOKET-Verzuring

http://www.milieuloket.nl/9292000/modules/vfyfeh7x4000

Algemene informatie en links over verzuring

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Belangrijk
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Het milieu van de natuur, Rolf Roos e.a.

Herkennen van vermesting, verzuring en verdroging in de natuur

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Boek
Belangrijk
Goed leesbaar
In elke behoorlijke gemeentebibliotheek

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Milieubalans RIVM, rapport 2001

http://arch.rivm.nl/milieu/milieubalans.html

Geeft een overzicht van de huidige toestand van het Nederlandse milieu.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Belangrijk
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Stichting Natuur en Milieu

http://www.snm.nl/index.htm

Op de internetsite van de Stichting Natuur en Milieu zijn veel artikelen en persberichten te vinden over het onderwerp verzuring. Kijk bijvoorbeeld naar:

• Bescheiden heffing maakt duurzamer veeteelt mogelijk:

http://www.snm.nl/landbouw_03_04_22.htm

• Ammoniakwet beschermt natuur onvoldoende: nieuwe opkoopregeling veehouderij nodig

http://www.snm.nl/landbouw_02_01_29.htm

• Een schoon milieu voor een rijke natuur: verzuring

http://www.snm.nl/docs/verzuring.pdf

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Leuk om te bekijken
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

Bodemsanering (biologisch)

• MILIEULOKET-Bodemsanering

http://www.milieuloket.nl/9292000/modulesf/vfz6g9r00001

Algemene informatie en links over bodemsanering

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Belangrijk
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Gespecialiseerd bedrijf

http://www.obio.com/

Op deze Amerikaanse site vind je een heldere uitleg van biologische bodemsanering. Met voorbeelden van projecten.Kijk vooral bij http://www.obio.com/bioremed.htm, http://www.obio.com/frequent.htm, http://www.obio.com/bioaugme.htm

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Belangrijk
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• De gids voor bodemland

http://www.novem.nl/default.asp?documentId=2712

O.a. een beschrijving van de technieken die voor bodemsanering gebruikt worden.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Interessante dingen uit te halen
Pittig
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• National Academy Press

http://books.nap.edu/books/0309048966/html/1.html#pagetop

Rapport van de 'Committee on In Situ Bioremediation'. Lijkt redelijk zware kost maar zelfs de 'executive summary' aan het begin is goed leesbaar.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Rapport
Interessante dingen uit te halen
leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Geografie

Uitgebreide informatie over technieken, projecten, problemen en oplossingen in dit themanummer gewijd aan 15 jaar bodemsanering: Geografie, Nummer 1995 – 5.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Tijdschriftartikel
Deze tekst heb je echt nodig
Eenvoudig
In elke behoorlijke gemeentebibliotheek

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Natuur en Techniek

Nummer 1992 - 4, Janssen, Biologische bodemsanering, een natuurlijk antwoord: Prima overzichtelijke beschrijving.
Nummer 1999 - 9, Peekel, Arno F., Poelman, Peter, Nematoden, graadmeters voor bodemvervuiling: Hierin wordt helder uitgelegd hoe je bodemverontreiniging kunt meten aan de hand van beestjes die in de bodem leven.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Tijdschriftartikel
Belangrijk
Goed leesbaar
In elke behoorlijke gemeentebibliotheek

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Documentatie]

Drinkwater

Tijdens de mooie zomerse dagen die we de laatste jaren lekker vaak hebben, worden de waterleidingen in Nederland flink belast. We moeten extra veel drinken om uitdroging te voorkomen en daarnaast we vullen we onze pierebadjes en sproeien we de tuinen extra vaak. Het water dat we hiervoor gebruiken is grotendeels afkomstig uit de bodem.
Bodemdeeltjes werken als een soort filter, waardoor grondwater in Nederland een constante kwaliteit heeft en op veel plaatsen schoon genoeg is om direct te drinken. Het gebruik van meststoffen, bestrijdingsmiddelen en andere stoffen in de landbouw en industrie zijn helaas in toenemende mate een bedreigingen voor onze frisse watervoorraad.

Meer informatie

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Drinkwater]

Verontreiniging

De belangrijkste bron van vervuiling is overbemesting. Mest die niet opgenomen wordt door de vegetatie spoelt met het regenwater door de bodem naar het grondwater. Door stroming en diffusie kunnen giftige stoffen uit de mest nitraat, kalium, koper, zink of cadmium ook op plaatsen komen waar drinkwater gewonnen wordt.

Drinkwater beschermingsgebieden

Plaatsen waar grondwater gewonnen wordt voor drinkwater, kun je herkennen aan de bordjes langs wegen en paden met daarop 'grondwaterbeschermingsgebied'. In deze gebieden wordt veel gedaan om te voorkomen dat verontreinigende stoffen in het grondwater komen.

Verdroging

De onttrekking van grondwater voor drinkwatergebruik heeft op zichzelf ook negatieve effecten op ons milieu, doordat het leidt tot verlaging van de waterspiegel. Op veel plaatsen (vooral op zandgronden) heeft deze verdroging van de bodem tot gevolg, wat problemen oplevert voor natuur en landbouw. Bomen en gewassen kunnen moeilijker aan water komen en beken en sprengen vallen 's zomers droog. De Dienst Grondwaterverkenning van TNO vergeleek de grondwaterstand in de periode 1973-1977 met de peilen van 1956-1960. In ruim 80 procent van de 179 meetpunten was sprake van een daling van de grondwaterstand. In Drenthe, Overijssel, Gelderland, Noord-Brabant en Limburg zijn peildalingen van 75 centimeter geen uitzonderingen.

Drinkwater in Gelderland

In een groot deel van de provincie Gelderland vind je zandgronden. De kenmerken van zandgrond zijn een goede waterdoorlatendheid en een slecht vermogen om stoffen te binden. Deze bodemeigenschappen moeten goed in overweging genomen worden om de drinkwatervoorziening van de provincie Gelderland veilig te stellen.

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Meer informatie]

Vragen en probleemstellingen

De problemen met het drinkwater in ons land roepen veel vragen op:

• Leidt biologische landbouw tot minder NO3-uitspoeling uit droge zandgronden dan intensieve landbouw?
• Waarom is nitraat in het grond/drinkwater juist in Gelderland een probleem?
• Hoeveel kunnen wij drinken voor onze water voorraden op zijn?
• Welke alternatieve drinkwaterbronnen zijn er?

Aan de hand van dit soort prikkelende vragen is het niet moeilijk om een interessante probleemstelling te bedenken, die als uitgangspunt voor je werkstuk kan dienen. Hier volgen een aantal voorbeelden:

• Waarom is nitraat in het grond/drinkwater juist in Gelderland een probleem?
• Leidt extensieve landbouw tot minder NO3-uitspoeling uit droge zandgronden dan intensieve landbouw?
• Hoeveel kunnen wij drinken voor onze water voorraden op zijn?

Ga verder naar tips voor de uitwerking van je profielwerkstuk:

Onderzoeksactiviteiten

Presentatie tips

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Probleemstellingen]

Voorbeelden van onderzoeksprojecten

Op de 'bodem in het onderwijs'-cd-rom van de UvA-opleiding Aardwetenschappen, zijn bodemgerelateerde onderwerpen uitgewerkt als praktische lesmodules. Een aantal van de onderwerpen hebben direct te maken met de drinkwatervoorziening in de provincie Gelderland. Lees hieronder hoe de lesmodules kunnen dienen als uitgangspunt voor een interessant profielwerkstuk:

Spanning in het water

De snelheid waarmee water door de bodem beweegt. Dit is afhankelijk van de grootte en vorm van de korrels en de holten ertussen en die verschillen per bodem. Niet in elke bodem zal een overschot aan mest dus even snel het grondwater bereiken.
Met behulp van lesmodule 'Spanning in het water' kun je vergelijken hoe verschillende bodems weerstand bieden tegen de stroming van water en berekenen hoe lang verontreinigen er over doen in om het drinkwater terecht te komen:

spanning in het water.zip

Drinkwatervoorziening op Texel

Om de kwaliteit van ons drinkwater in de gaten te houden doet het RijksInstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) metingen. Hoe maken zij nu met de meetgegevens van enkele punten een grondwaterkwaliteitkaart voor een groot gebied? Met de lesmodule 'Drinkwatervoorziening op Texel' leer je hoe je dit op Texel kunt aanpakken. Dezelfde methode kun je natuurlijk ook in Gelderland toepassen:

drinkwater texel.zip

Plassen

Niet al het water dat op de bodem terecht komt infiltreert naar het grondwater. Een deel van het water blijft achter op de bodem als plassen en zal oppervlakkig afstromen naar een sloot of rivier. Hoe snel water infiltreert en hoeveel er weg spoelt hangt af van de structuur en textuur van de grond. Meet met behulp van de lesmodule 'Plassen' de infiltratie capaciteit van een zandbodem en schat hoeveel zuur uit de atmosfeer het grondwater zal bereiken.

plassen.zip

Hoe schoon is jouw achtertuin

Een deel van de stoffen uit overbemesting zal het drinkwater niet bereiken, doordat zij gebonden worden aan de bodemdeeltjes. Of een stof wel of niet, veel of weinig in een bodem gebonden blijft, hangt af van de stof en het soort bodem waarin hij terecht gekomen is.
Met behulp van de lesmodule 'Hoe schoon is jouw achtertuin' kun je vaststellen hoezeer stoffen worden vastgehouden in verschillende bodems:

hoe schoon is jouw achtertuin.zip

IJswater Lekker?

Het onttrekken van drinkwater uit de bodem leidt tot verdroging, wat weer negatieve effecten heeft op de natuur in ons land en het beperkt de bruikbaarheid van de bodem voor landbouw. Zouden er misschien ander mogelijkheden zijn om aan vers drinkwater te komen.
De Lesmodule 'IJswater Lekker' geeft suggesties voor het aanboren van alternatieve watervoorraden:

schoon drinkwater vereist.zip

Niet doorspoelen is beter

zou er geen voorraad zoetwater als drinkwater
in de bodem zijn
? zouden er nauwelijks
Het meten en beoordelen van de porositeit en
het watervasthoudend vermogen van v
lende bodemsoorten.
erschil-
? Het verklaren van het verschil in plantengroei
op die bodems.

niet doorspoelen is beter.zip

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Projecten]

Presentatie tips

Hier volgen een aantal tips om je profielwerkstuk over de Gelderse bodem op een professionele manier te presenteren:

• Maak een plan voor de aanleg van een nieuw grondwaterbeschermingsgebied. Waar komt het en waarom daar?
• Verzamel drinkwater uit verschillende delen van Nederland en hou een drinkwaterproeverij. Kun je de verschillen in smaak verklaren?

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Presentatie tips]

Documentatie

Drinkwater

• Provincie Gelderland

http://www.gelderland.nl/smartsite.dws?id=149&goto=1016

Site van de provincie Gelderland over grondwater beschermingsgebieden.

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Deze tekst heb je echt nodig
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Waterleidingbedrijf Gelderland: Vitens

http://www.vitens.nl/output/data/vitens/

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Deze tekst heb je echt nodig
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Het milieu van de natuur, Rolf Roos e.a.

Herkennen van vermesting, verzuring en verdroging in de natuur

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Boek
Belangrijk
Goed leesbaar
In elke behoorlijke gemeentebibliotheek

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Milieubalans RIVM, rapport 2001

http://arch.rivm.nl/milieu/milieubalans.html

Geeft een overzicht van de huidige toestand van het Nederlandse milieu.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Belangrijk
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• MILIEULOKET: Watergebruik

http://www.milieuloket.nl/9292000/modulesf/vgfeh72h3llm

Algemene informatie en links over watergebruik

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Belangrijk
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• NRC Handelsblad Profiel: Water

http://www.nrc.nl/W2/Lab/Profiel/Water/inhoud.html

Artikelen uit het NRC over het onderwerp 'water'.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Interessante dingen uit te halen
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Documentatie]

Ruimte voor de Rivieren

De meeste van de grote Nederlandse rivieren stromen dwars door de provincie Gelderland. Hier worden dan ook veel mensen getroffen bij overstromingen. Met de dreigende klimaatveranderingen moeten de rivieren meer water afvoeren, als gevolg van toenemende regenval in Europa en grotere hoeveelheden smeltwater uit de hooggebergten. Het ziet er daarom naar uit dat de overstromingen toe zullen nemen in aantal en omvang. De provincie Gelderland zal hierdoor dus zwaar getroffen kunnen worden.

Meer informatie

De Rosandepolder (bron: Henk Rodrigo www.rosandepolder.nl)

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Rivieren]

Oplossingen

De dijken verder verhogen is geen goede oplossing om de toenemende overstromingen tegen te gaan. Bij overstromingen zoals die in 1995 was de kans op een dijkdoorbraak al zeer hoog. Het is niet uit te sluiten dat ook bij verhoging van de dijk een doorbraak voorkomt. De gevolgen van een dijkdoorbraak bij zulke hoge waterstanden zullen desastreus zijn. In 2000 heeft de regering daarom besloten tot een andere oplossing. Door het water in de rivieren meer ruimte te geven tussen de dijken kan er meer water afgevoerd worden zonder dat het waterpeil hoeft te stijgen.

Natuurontwikkeling

Bij het verruimen van de stroomgebieden van de rivieren worden van veel polders getijdengebieden gemaakt. In dit soort gebieden kan een bijzondere plantengroei ontwikkelen. Het eens zo kale polderlandschap kan zo worden omgetoverd in een uniek en aantrekkelijk natuurgebied.

Rivieren in Gelderland

Veel van de gebieden die zijn aangewezen om ruimte te maken voor de rivieren bevinden zich in de provincie Gelderland. Bij het besluit om een bepaald gebied aan te wijzen als uitwijkmogelijkheid voor de rivier zijn veel mensen betrokken. Niet iedereen is het altijd eens met het besluit. In sommige gevallen twijfelt men over het nut van de extra ruimte in gevallen van hoogwater of de waarde van de natuur die zich in het nieuwe overstromingsgebied zal ontwikkelen. Voor het uitvoeren van de projecten worden er dus veel studies gedaan aan de bodem, ecologie en geomorfologie in de uiterwaarden.

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Meer informatie]

Vragen en probleemstellingen

De problemen met toenemende waterafvoer door de rivieren in ons land roepen veel vragen op:

• Hoeveel ruimte is er nodig om toenemende rivierafvoer op te vangen?
• Hoe maakt men een overstromingsmodel op de computer?
• Hoe weet men welke plantengroei er in de polder zal ontstaan?
• Zijn er ook nadelige gevolgen aan een moedwillige dijkdoorbraak?
• Wat zijn de meningen van verschillende mensen over 'moedwillige dijkdoorbraken'?

Aan de hand van dit soort prikkelende vragen is het niet moeilijk om een interessante probleemstelling te bedenken, die als uitgangspunt voor je werkstuk kan dienen. Hier volgen een aantal voorbeelden:

• Wat zijn de gevolgen van het (laten) onderlopen van verschillende polders bij jou in de buurt?
• Met welke procedure/criteria bepaalt de Nederlandse overheid welke polder(s) aan de natuur worden teruggegeven?
• Welk type natuurgebieden zullen ontstaan bij een moedwillige dijkdoorbraak?
• Wat is de mening van mensen in je omgeving over het onderwaterzetten van uiterwaarden in de buurt?
• Hoe lang blijft het water in de uiterwaarden achter?

Ga verder naar tips voor de uitwerking van je profielwerkstuk:

Onderzoeksactiviteiten

Presentatie tips

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Probleemstellingen]

Voorbeelden van onderzoeksprojecten

Op de 'bodem in het onderwijs'-cd-rom van de UvA-opleiding Aardwetenschappen, worden een aantal onderwerpen behandeld die direct te maken hebben met de plannen om ‘Ruimte te maken voor de rivieren’. Zij kunnen daarom prima gebruikt worden als uitgangspunt om bijvoorbeeld een Gelderse locatie verder te bestuderen als onderwerp van een interessant profielwerkstuk:

Natuurontwikkeling in de uiterwaarden

Om te bepalen welke polders je i.v.m. gevaar voor bevolking en infrastructuur het beste aan de natuur terug kunt geven, moet je weten hoe hoog het water in de polder en de rivier zal komen te staan, welke planten er zullen gaan groeien en hoe groot het oppervlak van een polder is. In de praktijk worden er op de computer modellen gemaakt om voorspellingen over de moedwillige overstroming te doen. Daar is, naast kennis van modelleren, ook biologische kennis over planten bij nodig. Aan jou de taak om een polder naar keuze te analyseren: heeft het, met de genoemde criteria in het achterhoofd, al dan niet zin om die polder onder water te zetten?

Naar lesmodule 'Natuurontwikkeling in de uiterwaarden'

(Deze module staat niet op de 'Bodem in het Onderwijs'-cd-rom. Het materiaal kan evt. apart aangevraagd worden bij de opleiding Aardwetenschappen - Fysische Geografie van de UvA)

Plassen

Het rivierwater dat de uiterwaarden in stroomt, kan bij dalende waterstanden weer terugstromen in de rivier. Wanneer het water voor langere tijd in de uiterwaarden verblijft, zal een deel ook infiltreren en naar het grondwater zakken. Hoelang water aan het oppervlak blijft staan is van belang voor de plantengroei. Niet alle planten kunnen even lang onderwater overleven.
Meet met behulp van de lesmodule ‘Plassen’ de infiltratiecapaciteit van verschillende bodems en schat hoe lang het water in een uiterwaard achter zal blijven na een overstroming.

plassen.zip

Spanning in het water

Of bodemverontreinigingen doorspoelen naar het grondwater hangt onder andere af van de snelheid waarmee water door de bodem beweegt. Dit is afhankelijk van de grootte en vorm van de korrels en de holten ertussen en die verschillen per bodem.
De lesmodule ‘Niet doorspoelen is beter behandelt de porositeit en het watervasthoudend vermogen van verschillende bodemsoorten:

spanning in het water.zip

Andere voorbeelden van onderzoeksactiviteiten

• Bereken met speciale software (indien gewenst met hulp van een medewerker van de UvA) wat er zou gebeuren met een bepaalde polder bij een moedwillige dijkdoorbraak.
• Spreek met medewerkers van Rijkswaterstaat of natuurorganisaties over de oorzaken en gevolgen van een moedwillige dijkdoorbraak.
• Onderzoek met behulp van tekst en kaarten welke polders in Nederland in aanmerking zouden kunnen komen voor een moedwillige dijkdoorbraak.
• Interviews mensen die in een polder wonen die op de nominatie staat om aan de natuur teruggegeven te worden.
• Interviews mensen die in gebieden wonen die juist gespaard blijven omdat elders polders worden opgeofferd.

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Projecten]

Presentatie tips

Hier volgen een aantal tips om je profielwerkstuk over de Gelderse bodem op een professionele manier te presenteren:

• Je kunt de klas met een beamer een animatie tonen van de polder die jij met behulp van de speciale software hebt geanalyseerd.
• Je kunt, in overleg met de docent, een excursie organiseren naar een gebied dat reeds is opgeofferd en daar de gevolgen tonen.

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Presentatie tips]

Documentatie

Rivieren

• Ruimte voor de rivier

www.ruimtevoorderivier.nl

Website van het project 'Ruimte voor de Rivier' dat mogelijke maatregelen tegen hoog water onderzoekt en toetst in opdracht van de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Bevat veel nuttige info
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Rijkswaterstaat Directie Oost-Nederland

http://www.rijn-on-line.nl/

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Bevat veel nuttige info
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Nederland leeft met water

http://www.nederlandleeftmetwater.nl/

'Waterbeheerders' leggen het nieuwe waterbeleid in Nederland uit.

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Bevat veel nuttige info
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• Waterland

http://www.waterland.net/

Van alles over water in Nederland

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Soort bron
Bruikbaarheid
Niveau
Waar vind ik deze titel?

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Internetsite
Bevat veel nuttige info
Goed leesbaar
Internet

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

• De Maaswerken

Over projecten in de Maas die hoogwateroverlast moeten verminderen en daarnaast natuurontwikkeling, grindwinning en vervoer over het water bevorderen.

http://www.demaaswerken.nl/

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Documentatie]

Past dit thema in jouw profiel?

Bij de bestudering van elk thema kun je kennis van vakken uit verschillende profielen gebruiken. Hieronder geven we je wat ideeën:

Bodemkwaliteit

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Biologie
Aardrijkskunde
Natuurkunde
Scheikunde
Economie
Wiskunde

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Bodemorganismen kunnen helpen bij bodemsaneringen
Grondsoorten hebben invloed op de verspreiding van vervuiling
Verplaatsing van water en vervuiling
Welke stoffen zorgen voor bodemvervuiling?
Wie betaalt de kosten van een bodemsanering?
Bereken de omvang van een saneringsproject mbv 'puntmetingen'

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

Drinkwater

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Biologie
Aardrijkskunde
Natuurkunde
Scheikunde
Economie
Wiskunde

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Verdroging door drinkwaterwinning heeft een effect op vegetatie
Bepaalde delen van Nederland zijn te nat andere te droog
Verplaatsing van water en vervuiling
Hoe 'zuiver' is drinkwater?
Is drinkwater importeren financieel haalbaar?
Hoe maak je een grondwaterkaart van enkele 'puntmetingen'?

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

Rivieren

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Biologie
Aardrijkskunde
Natuurkunde
Scheikunde
Economie
Informatica

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

Hoe ontwikkelt vegetatie zich in zoetwatergetijdengebieden?
Veel stroomgebieden van Nederlandse rivieren zijn 'onnatuurlijk'
Verplaatsing van water en vervuiling
Is de kwaliteit van rivierwater voldoende voor natuur ontwikkeling?
Hoe groot is de schade van overstromingen?
Bestudeer een overstromingsgebied met een computermodel

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Profielen]

Leerlingen informatie

Op deze site over de Gelderse bodem vind je ideeën en hulpmiddelen voor het maken van je profielwerkstuk.

Waarom de Gelderse bodem?

De bodem is een onderwerp waar je veel kanten mee uit kunt. De bodemthema's die op deze site behandeld worden, zijn belangrijke Nederlandse milieuvraagstukken. Ze zijn allemaal in Gelderland aan de orde en leveren dus vast ook bij jou in de buurt stof op voor een interessant en actueel profielwerkstuk.

Wat heb ik aan deze website?

Via de interactieve kaart kun je zoeken naar voorbeelden van de bodemthema's bij jou in de buurt. Bij elk voorbeeld vind je een link naar lesmateriaal dat is ontwikkeld door de opleiding Aardwetenschappen - Fysische Geografie van de Univerisiteit van Amsterdam. Dit materiaal kun je gebruiken als basis voor een praktisch onderzoek bij je werkstuk. Verder levert de site achtergrondinformatie en documentatie, en contactgegevens van bedrijven en organisaties die bij het onderwerp betrokken zijn.

Passen deze onderwerpen in mijn profiel?

De thema's sluiten aan bij vakken uit de profielen 'natuur en techniek', 'natuur en gezondheid' en 'economie en maatschappij' en zijn zeer geschikt voor een vakoverstijgend project. Kijk op de volgende pagina voor voorbeelden:

Profielen

Veel succes met je werkstuk!

PS: Een profielwerkstuk van Gelderse bodem is heel aardwetenschappelijk, dus je kunt hem inzenden voor de Aarde.nu prijsvraag. Lees op de website over de reis naar IJsland die eerdere prijswinnaars maakten:

www.aarde.nu

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Leerlingen]

Leerlingen informatie

Op deze profielwerkstuk site van Gelderse bodemsite vind je ideeën en hulpmiddelen voor het maken van je profielwerkstuk.

Waarom de Gelderse bodem?

De bodem is een onderwerp waar je veel kanten mee uit kunt. De bodemthema’s die op deze site behandeld worden, zijn belangrijke Nederlandse milieuvraagstukken. Ze zijn allemaal in Gelderland aan de orde en leveren dus vast ook bij jou in de buurt stof op voor een interessant en actueel profielwerkstuk.

Wat heb ik aan deze website?

Via de interactieve kaart kun je voorbeelden vinden van bodemthema’s bij jou in de buurt spelen. Daarnaast krijg je achtergrondinformatie, documentatie, ideeën voor praktisch onderzoek en contactgegevens van bedrijven en organisaties die bij het onderwerp betrokken zijn.

Passen deze onderwerpen in mijn profiel?

De thema’s sluiten aan bij vakken uit de natuurprofielen, aardrijkskunde, anw en zijn zeer geschikt voor een vakoverstijgend project. Kijk op de volgende pagina voor voorbeelden:

Profielen

Wat is de ‘Bodem in het Onderwijs’-cd-rom?

Zie voor meer informatie hierover:

Bodem Cd-rom

Veel succes met je werkstuk!

PS: Een profielwerkstuk van Gelderse bodem is heel aardwetenschappelijk, dus je kunt hem inzenden voor de Aarde.nu prijsvraag. Wie weet win jij reis naar IJsland!

www.aarde.nu

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Leerlingen bk]

Docenten informatie

Deze Gelderse profielwerkstuksite is bedoeld om leerlingen te interesseren in onderwerpen die met de bodem te maken hebben.

Waarom de Gelderse bodem?

De bodem levert een breed aanbod aan onderwerpen waarbij verschillende vakgebieden betrokken zijn. Veel van de onderwerpen zijn nu al belangrijke milieuvraagstukken in Gelderland en zullen in de toekomst nog belangrijker worden. De site is bewust geen landelijke site, maar richt zich speciaal op leerlingen uit Gelderland, zodat zij zich meer betrokken voelen bij de onderwerpen.

Wat heeft een leerling aan deze site?

Behalve goede ideeën voor een (evt. vakoverstijgend) profielwerkstuk, levert de site achtergrondinformatie over drie bodemgerelateerde onderwerpen:

• Bodemkwaliteit
• Drinkwater
• Ruimte voor de rivieren

Voor ieder onderwerp kan de leerling door middel van een klikbare kaart praktijk voorbeelden vinden van verschillende locaties in Gelderland. Daarnaast worden er veel aanknopingspunten gegeven voor het verder uitwerken van een profielwerkstuk.

Kan ik de site ook gebruiken voor een Praktische Opdracht?

Als docent kunt u de actuele thema's op de website ook gebruiken als context voor een praktische opdracht. De opleiding Aardwetenschappen - Fysische Geografie van de Universiteit van Amsterdam heeft een aantal lesmodules ontwikkelde die direct aansluiten bij deze thema's. U vindt ze via de links op deze site of op de cd-rom 'Bodem in het Onderwijs'. Meer informatie hierover vindt u onder:

Bodem cd-rom

Veel plezier met deze site!

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Docenten]

Docenten informatie

De profielwerkstuk site van Gelderse bodem is bedoeld om leerlingen te interesseren in onderwerpen die met de bodem te maken hebben. Door middel van een klikbare kaart van Gelderland worden zij op de hoogte gebracht van bodemgerelateerde onderwerpen die in hun buurt actueel zijn.

Waarom de Gelderse bodem?

De bodem levert een breed aanbod aan onderwerpen waarbij verschillende vakgebieden betrokken zijn. Veel van de onderwerpen zijn nu al belangrijke milieuvraagstukken in Gelderland en zullen in de toekomst nog belangrijker worden. De site is bewust geen landelijke site, maar richt zich speciaal op leerlingen uit Gelderland, zodat zij zich meer betrokken voelen bij de onderwerpen.

Wat heeft een leerling aan deze site?

Behalve goede ideeën voor een (evt. vakoverstijgend) profielwerkstuk, levert de site achtergrondinformatie over drie bodemgerelateerde onderwerpen:

• Bodemkwaliteit
• Drinkwater
• Ruimte voor de rivieren

Voor ieder onderwerp zijn er praktijk voorbeelden van verschillende locaties in Gelderland en veel aanknopingspunten voor het verder uitwerken van een profielwerkstuk.

Kan ik de site ook gebruiken voor een Praktische Opdracht?

De cd-rom ‘Bodem in het Onderwijs’ bevat verschillende lesmodules waarin onderwerpen behandeld worden die direct aansluiten bij de thema’s op de website. Leerlingen kunnen deze lesmodules gebruiken bij het uitvoeren van een praktisch onderdeel van het profielwerkstuk. Als docent kunt u de actuele thema’s op de website ook gebruiken als context wanneer u een praktische opdracht van de cd-rom uitvoert.

Kijk onder ‘Contacten’ voor meer informatie over het verkrijgen van de ‘Bodem in het Onderwijs’ cd-rom.

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Docenten bk]

De 'Bodem in het Onderwijs' cd-rom

Wat is de 'Bodem in het Onderwijs'-cd-rom?

De opleiding aardwetenschappen - fysische geografie van de Universiteit van Amsterdam heeft allerlei lesmateriaal gemaakt voor de 2e fase van het VWO. Een voorbeeld is de 'Bodem in het Onderwijs'-cd-rom, waarnaar in de tekst regelmatig wordt verwezen. Op deze cd-rom zijn bepaalde onderdelen van de bodemthema's uitgewerkt tot praktisch lesmateriaal. Deze practica kun je voor je profielwerkstuk gebruiken.

Zijn de lesmodules ook geschikt als Praktische Opdracht?

De thema's die op deze website behandeld worden, kunnen door docenten ook gebruikt worden als context voor een praktische opdracht. De lesmodules van de cd-rom behandelen onderwerpen die hier direct bij aansluiten.

Hoe kom ik aan de cd-rom:

De lesmodules waar in de voorbeeld probleemstellingen naar verwezen wordt, kun je direct van het internet halen. Gebruik hiervoor de bijgevoegde links.

Leerlingen kunnen ook bij hun docent informeren of hij/zij de cd-rom al heeft of aan wil vragen. De cd-rom is verkrijgbaar op het onderstaande adres:

Universiteit van Amsterdam
Aardwetenschappen - Fysische Geografie
Nieuwe Achtergracht 166
1018 WV Amsterdam
Tel: 020 5257451
Fax: 020 5257431
E-mail: aardwetenschappen@science.uva.nl

http://www.science.uva.nl/aardwetenschappen/

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Bodem cd-rom]

Colofon

Deze webpagina is ontwikkeld door:

AMSTEL-Instituut
Kruislaan 404
1098 SM Amsterdam
Tel: 020 5255886
Fax: 020 5255866

http://www.science.uva.nl/amstel/Amstel_home.cfm

In opdracht van:

[start of a two column section]
Please edit this object to update it!

Stichting Kennisontwikkeling en
Kennisoverdracht Bodem

http://www.skbodem.nl/

[divider of a two column section]
Please edit this object to update it!

De Provincie Gelderland

http://www.gelderland.nl/

[end of a two column section]
Please edit this object to update it!

Universiteit van Amsterdam

www.science.uva.nl/aardwetenschappen

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Colofon]

Overzicht

[http://www.science.uva.nl/research/amstel/dws/bodem2efase/index.php?PageName=Overzicht]